Trong kiểm định chất lượng và đánh giá an toàn công trình và bảo trì công trình xây dựng, trắc đạc và quan trắc biến dạng không dừng lại ở việc ghi nhận kích thước hình học bên ngoài, mà là cơ sở định lượng cho công tác đánh giá an toàn công trình và bảo trì công trình, dựa trên các phân tích về cơ học kết cấu và ứng suất biến dạng thực tế xảy ra bên trong cấu kiện kết cấu công trình.
Công trình theo thời gian sử dụng lâu dài không thể tránh khỏi việc phát sinh mới các biến dạng cấu kiện kết cấu công trình, tuy nhiên sự biến dạng này phải nằm trong vùng an toàn cho phép của Tiêu chuẩn Việt Nam.
Các biến dạng cấu kiện kết cấu công trình như; tích tụ chuyển vị không đều (lún lệch, nghiêng, võng, trượt, nứt, tách hở…) Qua thời gian dài sẽ làm thay đổi lớn đến thiết kế ban đầu của công trình; ví dụ như thay đổi sơ đồ tính kết cấu, thay đổi trong phân phối lực tác dụng, truyền lực tập trung, phân bố tổ hợp lực sai khác so với ban đầu,…làm phát sinh các thành phần nội lực phụ nguy hiểm (như xuất hiện thêm mô-men uốn, lực cắt tại các nút khung, tại các phần tử kết cấu khác) những thay đổi này đã gây ra sự sai khác so với thiết kế ban đầu mà vốn dĩ chưa tính toán lường trước đến.
Vì vậy, quan trắc biến dạng chính là cơ sơ để theo dõi tình trạng của kết cấu qua các chu kỳ đo, để đánh giá tính an toàn của kết cấu công trình.
Các văn bản chính sau đây Vietsum gửi đến ACE tham khảo thêm.
Nghị định 207/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/07/2026) về Quy định chi tiết một số điều của luật xây dựng về quản lý chất lượng thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng
TCVN 9630:2024 về Quy trình kỹ thuật xác định độ lún công trình dân dụng và công nghiệp bằng phương pháp đo cao hình học.
TCVN 9381:2012 về Hướng dẫn đánh giá mức độ nguy hiểm của kết cấu nhà.
Theo Nghị định 207/2026/NĐ-CP; “Trắc đạc công trình là hoạt động đo đạc để xác định vị trí, hình dạng, kích thước của địa hình, công trình xây dựng phục vụ thi công xây dựng, quản lý chất lượng, bảo hành, bảo trì, vận hành, khai thác và giải quyết sự cố công trình xây dựng.”
“Quan trắc công trình là hoạt động theo dõi, đo đạc, ghi nhận sự biến đổi về hình học, biến dạng, chuyển dịch và các thông số kỹ thuật khác của công trình và môi trường xung quang theo thời gian”
Áp dụng Nghị định 207/2026/NĐ-CP; sẽ giúp hiểu rõ các nghĩa vụ của chủ sở hữu, đơn vị quản lý vận hành; việc thiết lập hệ thống quan trắc biến dạng là bắt buộc đối với các công trình có quy mô lớn, công trình sử dụng đông người, công trình có tải trọng lớn, công trình có khả năng chịu lực cao hoặc các công trình đã hết thời hạn sử dụng theo thiết kế nhưng có nhu cầu gia hạn khai thác.
Các phương pháp kỹ thuật trong quan trắc và trắc đạc công trình phục vụ cho đánh giá an toàn công trình;
Trong kiểm định an toàn chịu lực kết cấu công trình, đánh giá an toàn công trình; công tác quan trắc và trắc đạc sẽ có những hướng thực hiện như sau:
Đo độ lún lệch theo phương vuông góc và tốc độ lún: tiếp cận từ cơ chế tác động ảnh hưởng đến kết cấu công trình như lún lệch giữa các móng công trình sẽ sinh ra 1 góc xoay, làm phát sinh đột biến mô-men uốn tại các đầu nút khung, đầu cấu kiện cột, đầu cấu kiện dầm và chân cột. Khi đó công tác quan trắc những bất thường qua các chu kỳ sẽ xác định được độ mất ổn định của công trình theo thời gian, và cảnh báo đến chủ sở hữu và đơn vị quản lý sử dụng công trình.
Đo độ nghiêng tổng thể và độ lệch tầng: các công trình có nhiều tầng và tổng độ cao lớn thường sẽ có độ nghiêng thay đổi theo các tầng là khác nhau theo thời gian; do tải trọng đứng gây mô-men lệch tâm so với chân cột, theo thời gian các biến dạng này sẽ có những biến đổi lớn hơn trước; gây ra tình trạng biến dạng dẻo và gây lệch trục chịu nén của cột biên BTCT, việc nên làm là quan trắc theo chu kỳ để theo dõi các độ nghiêng lệch này; xem các giá trị có còn nằm trong giới hạn cho phép hay không.
Đo độ võng của dầm và độ võng của ô sàn chịu lực: theo cơ chế phân bổ lực, dưới tác dụng của tải trọng đặt lên sàn, các ô bản sàn sẽ truyền lực đến các cấu kiện dầm, theo chu vi ô bản sàn, sau đó các dầm sẽ truyền vào cột để đi xuống móng công trình, và theo thời gian tải trọng sử dụng thường sẽ có sự thay đổi và tổ hợp tải trọng lên công trình cũng sẽ biến thiên, trong khi cường độ chịu lực của vật liệu sẽ suy giảm theo thời gian, nên hiện tượng võng của cấu kiện dầm sàn là không tránh khỏi, sẽ phát sinh các vết nứt bất thường mà mắt có thể nhìn thấy; quan trắc và trắc đạc là công cụ để theo dõi các biên độ này.
Công tác quan trắc và trắc đạc có ý nghĩa quan trọng trong kiểm định công trình, đánh giá an toàn công trình và bảo trì công trình.
Số liệu trắc đạc được thu thập trực tiếp tại công trình là cơ sở để các kỹ sư lập các bảng thống kê tổng quát và chi tiết đến các cấu kiện, kiểm tra được những bất thường từ chênh lệch độ lún, độ nghiêng, độ võng đo đạc ở các hạng mục công trình, là cơ sở để so sánh, đánh giá biên độ sai khác so với tiêu chuẩn, có đang vượt quá các giới hạn cho phép không.
Số liệu trắc đạc được thu thập sẽ xác định được thời điểm phát sinh các dấu hiệu là có bất thường hay vẫn trong mức độ an toàn, các kỹ sư sẽ lập mô hình tính toán để tìm ra những ứng xử của công trình dưới tác dụng của tải trọng hiện tại, cường độ vật liệu hiện tại, xem giới hạn chuyển vị, độ võng, nghiêng là bao nhiêu, và so sánh giữa thực tế thu thập với tiêu chuẩn cho phép, để đưa ra kết luận cuối cùng về mức độ an toàn của công trình theo cấp độ nào (A, B, C, D) của TCVN 9381:2012 về Hướng dẫn đánh giá mức độ nguy hiểm của kết cấu nhà.
Quan trắc và trắc đạc trong kiểm định công trình, đánh giá an toàn công trình và bảo trì công trình có vị trí cấp thiết là hoạt động gắn với giám sát dài hạn theo dõi sức khoẻ công trình. Là cơ chế tuân thủ về Nghị định 207/2026/NĐ-CP, cơ sở số liệu trong các báo cáo kết quả kiểm định chất lượng công trình và đánh giá an toàn công trình đảm bảo an toàn vận hành, tối ưu hoá chi phí bảo trì công trình, giúp theo dõi sức khoẻ công trình kéo dài tuổi thọ khai thác công trình.
Hãy liên hệ theo:
Công Ty Cổ Phần Tư Vấn Kiến Trúc và Kiểm Định Chất Lượng Công Trình VIETSUM-VCQC có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực kiến trúc công trình, cấu tạo xây dựng, kỹ thuật xây dựng, kỹ thuật thí nghiệm vật liệu xây dựng và kiểm định chất lượng công trình xây dựng phục vụ tốt công tác kiểm định đánh giá an toàn kết cấu xây dựng công trình, kiểm định nhà xưởng.
